Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

Elke Argentijn drinkt mate

Waar wij niet zonder onze koffie kunnen, zijn de Argentijnen, Uruguayanen, Brazilianen en Paraguayanen verslingerd aan hun mate. De bittere kruidenthee, gemaakt van de gedroogde en fijngehakte blaadjes van de yerba mate plant, vormt zo’n beetje het fundament van het Zuid-Amerikaanse sociale leven. Vriendschappen en liefdes beginnen met het delen van een mate, familiefeesten kunnen niet zonder, ruzies opgelost, kinderen groeien ermee op. Bij rijk en arm, jong en oud. ‘Drink je mate?’ is de eerste vraag waarmee een nieuwe relatie wordt aangegaan. ‘Met of zonder suiker?’, de tweede. Al vinden de puriteinse Uruguayos die suiker dan weer een gotspe. De ware drinker neemt hem immers bitter.

Talloze eigenschappen krijgt de kruidenthee toegedicht. De Zuid-Amerikaanse Indianen dronken hem al. Zo zou het brouwsel een zowel opwekkend als rustgevend effect hebben, de honger stillen en bovendien talloze vitaminen en mineralen bevatten. Het helpt je de dag door, om het maar op zijn Koffietijds te zeggen. En dat nemen de Latino’s zeer serieus. Met name de Uruguayanen staan ermee op en gaan ermee slapen, en gaan nooit de deur uit zonder een gevulde thermosfles onder de oksel en een matepot in de hand, om ook onderweg niet van hun geliefde brouwsel verstoken te zijn. Op het werk, in het park, thuis of op straat, kijk om je heen en je ziet werkelijk overal matepotten.

In het begin vond ik het maar aanstellerij, dat gedweep met die kalebasjes. Wat kon er nou zo bijzonder zijn aan een potje thee? Tot het moment dat mijn Argentijn voor het eerst een mate met me deelde. Het heeft iets geruststellends, zoals de blaadjes met elke keer opgieten weer tot leven komen, waarna je met kleine slokjes de mate naar binnen werkt, zachtjes slurpend door het rietje, terwijl je hand het rondgebuikte matepotje omsluit. ‘De groene long voor de eenzamen,’ noemde de Argentijnse schrijver Julio Cortazar zijn geliefde brouwsel in Rayuela, een hinkelspel, een boek dat iedereen zou moeten lezen.

Maar mate is boven alles een sociale gebeurtenis, gebonden aan een reeks ongeschreven en voor de vreemdeling haast onnavolgbare regels. Zo drinkt het hele gezelschap uit dezelfde mate, en ja, ook door hetzelfde rietje, oftewel de bombilla. Binnen de groep is er maar één persoon die de mate bijvult met heet water en met de klok mee ronddeelt. Daar bestaat zelfs een speciaal werkwoord voor: cebar. Wanneer je de mate krijgt toebedeeld dan neem je die zwijgend aan - wie de mate teruggeeft met een dankwoord, geeft daarmee aan genoeg te hebben gehad. En tot slot: Un mate no se niega a nadie, oftewel, een mate ontzeg je aan niemand.

Hoe bereid je mate?

De meeste mates zijn gemaakt van uitgeholde kalebaspompoenen, al vind je ze ook van hout of plastic. Het rietje is van metaal en heeft gaatjes aan de onderkant, zodat de blaadjes achterblijven in het potje. Om de mate te bereiden vul je de de pompoenpot tot driekwart met yerba mate, waarna je de helft overgiet met een beetje warm water. Geen kokend water, want daarmee verpest je de mate. Vervolgens stop je liefdevol het rietje in de natte blaadjes, en giet je zoveel water op de blaadjes dat ze net niet onder staan. Je eerste mate is klaar om te drinken. Herhaal het opgieten tot de blaadjes beginnen te drijven, dat is het moment om de yerba te vervangen.

foto Ynske Boersma

Mate in Nederland: Verschillende Nederlandse webshops verkopen yerba, kalebassen en bombillas, geïmporteerd uit Zuid-Amerika. Je kunt kiezen uit yerba mate mét en zonder de takjes van de yerba plant, palo genoemd. De Uruguayos drinken hem zonder, de Argentijnen met.

 
zomer 2016, Bouillon Magazine download publicatie! (PDF)