Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

Het grote experiment is geslaagd, en nu?

Of ze hem nu beminnen of verguizen, over één ding zijn alle Uruguayanen het eens: in de wereld bestaat geen tweede van hun president José 'Pepe' Mujica. De excentrieke president stond aan de wieg van een reeks sociale hervormingen die het kleine landje in twee jaar tijd tot het progressiefste land van Latijns-Amerika maakten. Zo trad augustus vorig jaar het eerste Uruguayaanse homostel in het huwelijk, is sinds twee jaar abortus toegestaan en trok Uruguay eind vorig jaar internationaal de aandacht als het eerste land ter wereld waar zowel de teelt als de verkoop van wiet volledig is legaliseerd.
 
Voor de 25-jarige Victoria Silva, die lesbisch is, zijn het welkome veranderingen. "Het laatste jaar is er veel campagne gevoerd rond homoseksualiteit." Ze wijst naar het Casa de Casamientos, het trouwhuis in het centrum van Montevideo. "Sinds vorig jaar lopen daar ook homostellen naar buiten, heel leuk." Dan haalt ze een klein doosje uit haar zak, tovert een halve joint tevoorschijn en zet er de vlam in. "Eigen kweek," zegt ze triomfantelijk, en blaast de rook sierlijk de lucht in. 
 
Verrassend genoeg heeft de 79-jarige president zelf weinig op met de onder zijn volk zo geliefde porro, zoals een joint hier wordt genoemd. Wel gelooft Mujica door het legaliseren van de handel de toenemende drugsproblematiek een halt toe te kunnen roepen door de handelaars hun afzetmarkt te ontnemen. 
 
Het typeert de onconventionele regeringsstijl van de president. Ter illustratie: de oplossing van de rechtervleugel van de regering voor het drugsgeweld bestond uit het verlagen van de strafbare leeftijd naar zestien jaar, een voorstel dat het in een referendum vorige maand net niet heeft gehaald. 
 
Ook de levensstijl van 'El Pepe' is atypisch te noemen. Hij woont niet in de presidentiële villa, maar in hetzelfde simpele huisje op een heuvel in de hoofdstad Montevideo waar hij de afgelopen 28 jaar woonde, met zijn vrouw en een hond met drie poten. Hij leeft van een bescheiden inkomen van zo'n 1200 euro in de maand, want het leeuwendeel van zijn presidentiële salaris geeft hij weg; dat geld gaat naar een huizenproject voor arme mensen. 
 
'De armste president ter wereld' doopten de internationale media hem. Maar dat is een denkfout, aldus de president. "Arm zijn mensen die steeds meer willen consumeren. Niet meer bezittingen, maar geluk zou het hoogste doel van de mens moeten zijn." 
 
Morgen kiezen de Uruguayanen een nieuwe president, in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. De beste papieren heeft oud-president Tabaré Vasquez (74), die van 2005 tot 2010 de eerste regering van het Breed Front leidde, een coalitie van linkse partijen waartoe ook Mujica behoort. Onder zijn leiding werd de fundering gelegd voor de sociale politiek waarmee Mujica de laatste jaren de armoede terugbracht naar één van de laagste niveaus op het continent. Zo verminderde hij de inkomensongelijkheid door een nieuw progressief belastingschijvensysteem in te voeren, kwamen er sociale voorzieningen voor de armen en hervormde hij de openbare gezondheidszorg. 
 
Ondanks deze staat van dienst is de verkiezing nog geen gelopen race, menen politieke analisten in het land. Vasquez' tegenstrever, de veel jongere Luis Lacalle Pou (41), kandidaat voor de traditionele Nationale Partij, wist in de aanloop naar de eerste ronde van de verkiezingen een verrassende inhaalslag te maken. Hij behaalde 31 procent van de stemmen, tegen Vasquez 47 procent. Pedro Bordaberry, kandidaat van de rechtse partij Colorados, die 13 procent van de stemmen in de wacht sleepte, zegde daarop prompt zijn steun aan Lacalle Pou toe. 
 
Maar meer dan de vraag wie in de voetsporen van Mujica zal treden, draait de verkiezingsstrijd om het voortzetten van de progressieve sociale politiek van het Breed Front, dan wel een terugkeer naar het meer conservatieve beleid van de Nationale Partij en de Coloradopartij, de traditionele regeringspartijen die tot 2004 het land leidden. 
 
"Progressief? Het is maar hoe je het bekijkt," zegt ondernemer Manuel Lopez (52), die morgen op Lacalle Pou stemt. "Het onderwijs is een drama, de ambtenarij is inefficiënt en corrupt. Mensen vergelijken ons graag met landen waar het minder gaat, maar ik kijk liever naar boven." 
 
"Er moet nog veel gebeuren," geeft een campagnemedewerkster van het Breed Front toe. "Maar we komen dan ook van ver. In 2002 werd Uruguay meegesleept in de crisis van buurland Argentinië. Er was geen werk, veertig procent van de mensen leefde onder de armoedegrens en duizenden jongeren verlieten het land. Nu staan we er veel beter voor. De lonen zijn hoger, de sociale voorzieningen beter en de werkloosheid is met zeven procent lager dan ooit." 
 
Maar lang niet iedereen is blij met de radicale sociale politiek van het Breed Front. Vooral de groeiende middenklasse klaagt over de extra belastingen, dure sociale voorzieningen voor de armen, toegenomen onveiligheid in de steden en - ondanks forse overheidsinvesteringen - de slechte kwaliteit van het onderwijs. Ook de invoering van de wietwet en de legalisering van abortus stuitte op veel weerstand, vooral in het agrarische binnenland. 
 
Voor hen komt de politicus en advocaat Lacalle Pou als geroepen. Hij stemde in 2012 tegen de abortuswet en kondigde aan dat hij bij een verkiezingszege de in december aangenomen cannabiswet goeddeels zal terugdraaien. Ook belooft hij sterk in te zetten op de verbetering van veiligheid en onderwijs, zaken waarin de regering-Mujica volgens de oppositie heeft gefaald. 
 
Maar ook Vasquez lijkt een stuk behoudender te zijn dan Mujica. In 2008 sprak hij als president zijn veto uit tegen de legalisering van abortus. En nadat in 2012 de abortuswet alsnog was aangenomen, zij het in een wat beperktere vorm, initieerde hij een referendum om ook die wet ongedaan te maken - iets wat hem door menige aanhanger van het Breed Front bepaald niet in dank werd afgenomen. 
 
Voor veel Uruguayanen is hun stem hoofdzakelijk één voor het doorregeren van het linkse Breed Front. "Ik stem op Vasquez, maar alleen omdat ik niet wil dat Lacalle Pou wint," zegt kok José Bidegain. "Voor mij is het kiezen tussen twee kwaden. Het is jammer dat Mujica geen tweede termijn kan regeren. Hij is onconventioneel en eerlijk, en vertegenwoordigt waar ik voor sta. Vasquez is veel conservatiever." 
 
Politicoloog Camilo López, docent aan de universiteit van Montevideo, bestrijdt dat laatste. "Vasquez is niet per definitie behoudender dan Mujica. De hervormingen die Vasquez tijdens zijn regeringsperiode doorvoerde, waren weliswaar minder zichtbaar voor de internationale media, maar minstens zo vooruitstrevend. Maar veel mensen, de media incluis, zien dat over het hoofd." 
 
"Ik denk niet dat Vasquez de hervormingen van Mujica wil terugdraaien," zegt ook politicoloog Gerardo Caetano. "Bovendien is het Uruguay van nu anders dan dat van tien jaar geleden. De maatschappij is veeleisender geworden en wil doorgaan op de ingeslagen weg. Wanneer Vasquez wint, zal hij moeten bewijzen dat hij de sociale hervormingen van de afgelopen jaren kan verankeren. Dat is zijn grootste uitdaging."
Stabiel en welvarend
Uruguay, ingeklemd tussen de giganten Argentinië en Brazilië, is met 3,4 miljoen inwoners het twee na kleinste land van Zuid-Amerika. Het kent een lange traditie van progressief sociaal beleid; zo maakte de overheid al in 1877 het onderwijs gratis, seculier en verplicht voor iedereen, en bouwde het begin twintigste eeuw één van de eerste welvaartsstaten ter wereld, met een vijfdaagse werkweek, uitkeringen voor werklozen en een wet die kinderarbeid verbood. Uruguay geldt ook als één van de minst katholieke van het continent - kerk en staat zijn er al sinds 1917 gescheiden. 
 
Verschillende economische crises - de laatste in 2002 - en een periode van dictatuur tussen 1973 en 1985 brachten de ontwikkeling tot stilstand. Maar sinds tien jaar gaat het Uruguay weer voor de wind. Het land kent sinds 2004 een stabiele economische groei en telde vorig jaar een historisch laag werkloosheidspercentage van 6,3 procent. Daarbij heeft Uruguay na Chili de minste armen en daklozen van het continent en staat het te boek als één van de minst corrupte landen van Latijns-Amerika.
 

 

29-11-2014, Het Parool