Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

Opsluiten helpt probleemjeugd niet

'Minderjarigen met complexe meervoudige problematiek worden opgesloten zonder adequate behandeling," oordeelde de kinderrechter onlangs over de plaatsing van de Amsterdamse 'Ferdi' in Almata, een gesloten jeugdzorginstelling in Den Dolder, gespecialiseerd in jongeren met een verstandelijke beperking. 

En daar schiet Ferdi weinig mee op, aldus de kinderrechter: Almata is vooral gericht op het creëren van een veilige omgeving voor jongeren met bijvoorbeeld agressieproblemen, maar biedt geen behandeling voor de ernstige psychische problemen waar Ferdi ook mee kampt. Aanvankelijk wordt hij daarom bezocht door een GGZ-behandelaar van buiten de instelling, maar bij het ontbreken van een reiskostenvergoeding is die genoodzaakt de behandeling te stoppen. 

De zaak is exemplarisch voor de kloof tussen jeugdzorg en GGZ, waardoor de behandeling van kinderen met problemen op meerdere gebieden - zoals psychische stoornissen, een verstandelijke beperking én gedragsproblemen - vaak ernstig tekortschiet. Neem een kind dat vanwege zijn agressieve gedrag in een gesloten jeugdzorginstelling (jeugdzorg-plus) wordt opgenomen. Maar het kind heeft ook een autistische stoornis, waarvoor hij in de GGZ beter op zijn plek zou zijn. Die kunnen hem echter niet de veiligheid bieden die zijn geval vereist. En zo belanden jongens als Ferdi geregeld tussen wal en schip. 

Jaarlijks krijgen ongeveer negenduizend kinderen in de Stadsregio Amsterdam een vorm van jeugdhulpverlening. Naar schatting heeft ongeveer een derde van hen ook psychiatrische zorg nodig. Dat percentage loopt op naarmate een kind langer in de jeugdzorg zit. Van de 3700 kinderen die in zowel 2010 en 2011 jeugdzorg kregen, ontving 61 procent ook een GGZ-behandeling. 

Die combinatie gaat niet altijd even goed samen. Vooral in de gesloten jeugdzorg, met plek voor 1300 kinderen in Nederland, blijkt de samenwerking tussen jeugdzorg en jeugd-GGZ vaak lastig te organiseren. Oorzaken daarvan zijn zowel een botsing van behandelculturen tussen beide instellingen als gescheiden financieringsstromen waardoor het onduidelijk is wie de behandeling van complexe gevallen als Ferdi moet betalen. 

"Jeugdzorg-plus ontbeert de deskundigheid en de middelen om deze groep minderjarigen op de korte termijn de behandeling te bieden die noodzakelijk is voor de lange termijn," meent de kinderrechter. "Dit leidt geregeld tot schrijnende situaties." 

Volgens de rechter is sprake van 'doorschuiven van het probleem in tijd' tot de jongeren achttien jaar zijn en de gesloten jeugdzorg moeten verlaten. "Vaak hebben ze dan nog steeds geen geschikte behandelplek, waardoor het probleem verergert en behandeling moeilijker en vooral duurder wordt." 

"Ik denk dat de rechter daar gelijk in heeft," zegt Rob Schuddemat, directeur Uitvoering Jeugdreclassering en Jeugdbescherming van de William Schrikker Groep (WSG), die namens Jeugdzorg Amsterdam het verzoek tot machtiging gesloten jeugdzorg voor Ferdi indiende. "De mensen in Almata doen hun uiterste best, maar dit soort jongeren heeft heel intensieve begeleiding nodig. Dat gaat veel verder dan, heel onelegant gezegd, iemand opsluiten." 

De reiskostenkwestie noemt hij een 'ordinair budgettair verhaal.' Kortetermijndenken, aldus Schuddemat. "Dat zien we helaas wel vaker gebeuren. We nemen zo het risico dat hij zonder behandeling weer terugkomt in de samenleving, en daar overlast zal veroorzaken. Dan kunnen we er beter alles aan gedaan hebben." 

'De psychiatrische zorg binnen de gesloten jeugdzorg kan inderdaad beter," erkent ook forensisch jeugdpsychiater Tijs Jambroes van de Bascule, het academisch centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie in Amsterdam, dat namens de GGZ betrokken was bij de zaak van Ferdi. "De gesloten jeugdzorg is voor een groot deel gericht op veiligheid en het beheersen van risico's, meer dan op behandeling. De psychiatrie komt daarmee soms in het gedrang." 

Het kan ook anders: Jambroes werkte tot afgelopen jaar als jeugdpsychiater bij de gesloten jeugdzorginstelling De Koppeling in Amsterdam, waarbinnen De Bascule nauw samenwerkt met jeugdzorgaanbieder Spirit om de behandeling zo goed mogelijk af te stemmen op wat het kind nodig heeft. Met deze eigen GGZ-polikliniek is De Koppeling tamelijk uniek in Nederland. Bij de meeste instellingen komt alleen een paar keer in de week een GGZ-behandelaar langs voor consulten en medicatie, maar zijn geen eigen psychiaters in huis. 

Toch heeft het ook in De Koppeling nog wel eens gebotst tussen Spirit, jeugdzorgaanbieder binnen De Koppeling en de GGZ-behandelaars van De Bascule. Jambroes legt uit: "In de gesloten jeugdzorg wordt gewerkt met regels die voor iedereen hetzelfde zijn. Maar jongeren met psychiatrische problematiek hebben vaak juist meer baat bij een individueel begeleidingsplan." 

Jambroes geeft het voorbeeld van een jongen die door een depressie te laat opstaat om naar school te gaan. Volgens de regels van de jeugdzorginstelling zou hij dan de hele dag op zijn kamer moeten blijven. "Binnen de psychiatrie zouden we dan zeggen, deze jongen mag later opstaan want hij is te depressief om op tijd zijn bed uit te komen. Bij de jeugdzorg kon het gebeuren dat ze zeiden, je wil er gewoon niet uitkomen, zonder die depressie te zien." 

De oplossing ligt volgens Chaim Huyser, jeugdpsychiater en geneesheer-directeur van De Bascule, in betere 'ketenzorg,' waarbij de instellingen samen kijken wat er nodig is voor een kind en door wie dat wordt gedaan. Hij hoopt dan ook dat de transitie van de zorg komend jaar positieve verandering zal brengen in de situatie. "Plaatsing van een jongere in een gesloten instelling kan dan een deeltraject zijn, maar niet de behandeling op zich. Het idee dat je iemand daarheen stuurt om te worden gefikst, is achterhaald."

Wie doet wat?

De gesloten jeugdzorg is bedoeld voor kinderen met zulke ernstige gedragsproblemen, dat ze tegen zichzelf en hun omgeving in bescherming genomen moeten worden. Voor opname moet de rechter een machtiging gesloten jeugdzorg voor gedwongen opname afgeven. 

Ook jeugd-GGZ heeft gesloten (crisis-) afdelingen, bedoeld voor kinderen met ernstige psychiatrische problemen die een gevaar voor zichzelf of hun omgeving vormen. Jeugdigen die daarnaast ook gedragsproblemen vertonen, kunnen hier in principe niet terecht, omdat de GGZ daar niet de benodigde veiligheid voor kan bieden. Forensische jeugdpsychiatrie kan dat wel, maar daarvoor moet een kind in aanraking zijn geweest met justitie, of die kant uit dreigen te gaan.

26-07-2014, Het Parool