Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

Een noodoproep voor elke verwarde

Het aantal verwarde mensen dat door de politie naar de crisisdienst wordt gebracht, neemt al jaren gestaag toe. Zijn er echt meer vreemde types op straat of zijn we minder tolerant geworden?

Stel, u kijkt uit uw raam, en ziet daar een naakte man op een balkon. Hij is druk bezig - en dan niet met het winterklaar maken van zijn stadstuintje, maar met het bevredigen van zichzelf. Tamelijk luidruchtig, dat ook. Beschroomd draait u zich om, en belt 112. Even later arriveert de politie, die de man aflevert bij de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam (SPA), de 'eerstehulppost' voor mensen in psychische nood in West.

Het is een (waargebeurd) voorbeeld van de verwarde mensen met wie agenten in Amsterdam steeds vaker te maken krijgen. De politie bracht het afgelopen jaar 1819 mensen met acute psychiatrische problemen naar de SPA, schreef deze krant woensdag. Daarmee is het aantal mensen dat via de politie in de crisisopvang terechtkomt alweer gestegen. Zo ging het in 2008 nog om 1482 patiënten. 

Agenten zijn daarmee veel tijd kwijt aan deze psychiatrisch patiënten, die worden opgepakt omdat ze gevaar of overlast veroorzaken op straat. Volgens hoofdcommissaris van de politie Pieter-Jaap Aalbersberg gaat het veelal om 'uitbehandelde' patiënten uit de GGZ, op wie het toezicht vanuit de zorg tekort zou schieten. "Het is geen verwijt aan de GGZ, maar de nazorg moet beter worden georganiseerd om dit probleem aan te pakken," aldus Aalbersberg. 

Dat beeld wil Mariëlle Ploumen, directeur behandelzaken van de SPA, graag bestrijden. "Sinds we zijn begonnen met het afbouwen van bedden in de GGZ, en mensen vaker zelfstandig zijn gaan wonen, hebben we de mensen met psychische stoornissen juist goed in kaart. Voor het toezicht op medicijngebruik werken we samen met andere instellingen als de thuiszorg, apothekers, het Leger des Heils. Heeft iemand meer zorg nodig, dan gaat vaker een hulpverlener langs." 

Ook hoeft het feit dat de politie meer meldingen krijgt van overlast van verwarde mensen, niet meteen te betekenen dat die overlast ook werkelijk is toegenomen, aldus Ploumen. "Dat psychiatrisch patiënten zo veel mogelijk thuis blijven wonen en zo min mogelijk worden opgenomen, betekent niet zozeer dat de overlast toeneemt, maar wel dat mensen meer worden geconfronteerd met psychiatrisch patiënten in hun buurt. Het zou kunnen dat ze daar nu sneller de politie voor bellen." 

Eenzelfde verklaring geeft Louk van der Post, gepensioneerd psychiater bij de Amsterdamse crisisdienst. In 2012 promoveerde hij op een onderzoek naar spoedeisende psychiatrische consulten in Amsterdam. "Er zijn signalen dat mensen minder tolerant zijn geworden ten opzichte van psychiatrisch patiënten in hun buurt. Mensen gaan sneller piepen als de buurman zich vreemd gedraagt. In plaats van te vragen hoe het met hem gaat, bellen ze de politie." 

Van der Post: "Over het algemeen kun je zeggen dat er sinds de jaren tachtig meer verwarde mensen met de politie in contact komen, en dat ze er steeds ernstiger aan toe zijn. Maar het is niet zo dat patiënten niet de goede zorg krijgen, zoals Aalbersberg suggereert. Het grootste probleem is het gebrek aan sociale structuur in hun leven. Ze hebben weinig contacten en leven vaak van een uitkering, zonder gestructureerde dagbesteding. Daardoor is er weinig zicht op hun dagelijks leven." 

Ook het totale aantal mensen dat op de crisisdienst terechtkwam, nam fors toe. Zo zag de SPA in 2012 6505 mensen met acute psychische problemen, tegen 4771 in 2008. "Een mogelijke verklaring voor de stijging is dat er meer mensen met psychiatrische problemen in de stad wonen. Maar dat kan ook komen doordat de SPA als eerstehulppost voor psychiatrie meer bekendheid heeft gekregen in de stad," zegt Ploumen. 

De EHBO voor spoedeisende psychiatrie, in de Eerste Constantijn Huygensstraat in West, werd in 2003 opgericht als centrale crisisopvang voor alle acute psychiatrische gevallen in de stad, en is een samenwerking van de politie, GGD, en GGZ. Daarvoor waren er drie verschillende opvangplekken. 

Wanneer de politie in aanraking komt met psychisch ontregelde mensen, wordt eerst de afdeling Vangnet en Advies van de GGD Amsterdam ingeschakeld om te beoordelen of iemand inderdaad naar de crisisopvang moet, of wellicht meer gebaat is bij een andere vorm van hulp, zoals bijvoorbeeld verslavingszorg. 

Afgelopen jaar kwam de GGD 5876 keer in actie op verzoek van de politie. Ook die verzoeken zijn de afgelopen jaren flink toegenomen, zegt Michael Willemsen, teamleider van Vangnet. Een oorzaak daarvoor is lastig aan te wijzen. "Er zijn vast mensen die meer zorg nodig hebben dan ze nu krijgen, maar of dat nu voor de stijging heeft gezorgd? Wel kunnen de toegenomen kosten van de zorg een hogere drempel opwerpen voor bepaalde mensen. Of mensen sneller de politie bellen voor de doorgedraaide buurman? Ja, dat ook." 

Het gaat overigens niet alleen om psychische problemen, benadrukt Willemsen. "Het is echt niet zo dat er nu opeens allemaal verwarde mensen op straat lopen. De verzoeken van de politie gaan ook over andere problematiek: van huiselijk geweld tot verslavingen en schulden. Ook die problemen zijn toegenomen." 

Ongeveer een derde van de mensen die worden beoordeeld door Vangnet krijgt een doorverwijzing naar de spoedeisende psychiatrie. Bijkomend probleem is dat die de toestroom niet altijd aankan. Willemsen: "We proberen het te voorkomen, maar het gebeurt wel eens dat patiënten in de politiecel moeten wachten tot er een plek vrijkomt." 

Ploumen zegt dit probleem niet te herkennen. "De doorstroming is meestal goed maar het gebeurt, net als bij de EHBO in het ziekenhuis, wel eens dat de SPA vol zit. We kijken dan wie het acuutst zorg nodig heeft, en wie moet wachten. Soms moeten ze daarvoor in de cel blijven, maar dat gebeurt niet vaak."

Psycholance

Sinds 2003 worden alle patiënten in acute psychische nood overgebracht naar de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam, de crisisopvang aan de Eerste Constantijn Huygensstraat in West. Ongeveer een derde van hen komt binnen via de politie, na beoordeling door de afdeling Vangnet en Advies van de GGD. 

Hoewel deze samenwerking tussen politie, GGZ en GGD wordt beschouwd als een succes, is het vervoer van de patiënten door de politie naar de opvang al jaren een doorn in het oog van de hulpverleners. Nu worden psychiatrisch patiënten nog geboeid achter in de politiebus naar de opvang gereden, soms na een verblijf in de politiecel. Voor de toch al verwarde patiënten kan dat zeer traumatiserend zijn, aldus politie en hulpverleners. 

Half april beginnen politie, GGD, SPA en Ambulance Amsterdam een proef met een psycholance, een ambulance voor psychiatrisch patiënten, bemand door hulpverleners van de Spoedeisende Psychiatrie. Agenten zijn daardoor minder tijd kwijt aan het vervoer van patiënten, die op hun beurt eerder de juiste zorg krijgen, is de gedachte. 

Het idee is niet nieuw - zo was het in de Sovjet-Unie al heel gebruikelijk verwarde mensen met een ambulance te vervoeren. 

De Amsterdamse ambulance voor psychiatrisch patiënten is gebaseerd op de psycholance in het Noorse Bergen, opgezet door de Nederlander Arjen van Dijk.

Foto Maarten Brante

31-01-2014, Het Parool