Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

Te mooi om waar te zijn

De meisjes kijken ernstig. Een beetje bedremmeld, ook wel. Maar het gaat dan ook om een serieuze zaak, dat begrijpen deze twee zusjes goed. Geduldig poseren ze voor de camera van portretfotograaf Yaseen Al-Obeidy (1951), gezeten op twee plastic keukenkrukjes. Ze zijn gehuld in roze prinsessenjurken, met rokken van tule. Op hun hoofden prijken feesthoedjes van glimmend folie (zie coverfoto).

We zijn in Studio Iman, in een volkswijk aan de rand van Bagdad. Een doornormale wijk eigenlijk, voor zover je het leven in Irak normaal kunt noemen. Het land is na vele jaren van dictatuur, drie oorlogen en ontelbare aanslagen verwoest en verdeeld, met bevolkingsgroepen die elkaar zo erg naar het leven staan dat hun buurten worden gescheiden door muren. Er vielen vele, vele doden. En die vallen nog steeds. 

Je zou als Irakees om minder de hoop kunnen opgeven. 

Maar wie de portretstudio van Yaseen binnenstapt, is ver weg van die wereld van oorlog en onderdrukking. Hier geldt een andere werkelijkheid. Eentje die je zelf mag bedenken. Of meerdere werkelijkheden, dat mag ook. 

Zo zien we een jongeman, staand naast een concertvleugel. Uit zijn openstaande oranje geblokte overhemd krult wat borsthaar omhoog, één hand is nonchalant in de zak van zijn spijkerbroek gestoken. Op een andere foto zien we dezelfde jongen, maar dan vroom gekleed in het zwart, staande voor een gephotoshopte gouden moskee, met in zijn hand een bidsnoer. Het zijn twee kanten van hoe hij zichzelf het liefst ziet, in beeld gebracht door de camera van Yaseen. 

De Irakese portretfotograaf legde zo in de afgelopen 45 jaar duizenden landgenoten vast. Eerst in een fotostudio in Basra, in het zuiden van Irak, totdat een hardhandig neergeslagen opstand van sjiieten in 1991, waarbij zijn studio deels werd verwoest, hem dwong terug te keren naar zijn geboorteplaats Bagdad. Daar opende hij studio Iman, waar hij tot op de dag van vandaag fotografeert. 

In die 45 jaar veranderde de Irakese samenleving volledig. In 1979 greep Saddam Hoessein de macht, en tientallen jaren van oorlog en onderdrukking zouden volgen. 

Die beelden zijn bekend. Maar waar we tot nu toe weinig van te zien kregen, is wat er achter de schermen van het ontwrichte land gebeurt. Het leven van alledag, dat ondanks alles gewoon doorgaat. 

Wanneer Irakezen trouwen, een verjaardag of iets anders vieren, dan hoort daar een bezoek aan de fotostudio bij. De foto's gaan thuis aan de muur, of in de portemonnee, maar worden ook gedeeld met vrienden en familie. Maar ook bij een huwelijksaanzoek is het heel normaal een in de fotostudio gemaakte afbeelding van jezelf te overhandigen - ook in tijden van oorlog. 

En zo geven de duizenden portretten, vastgelegd door Yaseen, ons een bijzondere inkijk in het leven van die 'gewone' Irakees, en hoe de manier waarop zij zich laten portretteren sinds 1968 is veranderd. 

Zo werkte Yaseen tot in de jaren zeventig met glasnegatieven, die hij met de hand retoucheerde. Mannen krijgen met een pen vollere haarbossen en snorren toebedeeld, vrouwen lonkende wimpers als in een make-upreclame. 

Eind jaren zeventig begint hij in kleur te fotograferen, waarmee ook kleurige achtergronden en attributen hun intrede doen. Behang van idyllische landschappen en boeketten plaatsen de Irakezen in een decor van pastorale kitsch. Irakezen die er met hun spijkerjassen en vintagelook overhemden overigens bijzonder hip uitzien. 

Hoe grimmiger de buitenwereld, hoe vrolijker de foto's van Yaseen lijken te worden. We zien kinderen tegen een felgekleurde achtergrond van alpenweidebehang, omgeven door gephotoshopte vliegende taarten en Disneyfiguren. Maar ook een netjes geklede man in een bloemenveld, die boven de besneeuwde bergtoppen in het decor lijkt uit te torenen, met in de wolken een nog grotere afbeelding van dezelfde man. 

De foto's zijn theatraal, maar tegelijkertijd ook intiem. Vrouwen laten zich ook portretteren zonder de hoofddoek waarmee ze nu in het dagelijks leven over straat gaan. Maar Al-Obeidy krijgt ook regelmatig verzoeken om verloren familieleden in de foto's te shoppen. Zodat ze, al is het maar in een schijnwereld, voor even toch weer bij elkaar zijn.

Tropenmuseum

In het Tropenmuseum opent 31 januari de tentoonstelling Fotostudio Bagdad, met daarin circa honderd foto's uit de collectie van Irakese portretfotograaf Yaseen Al-Obeidy. De foto's, gemaakt in Al-Obeidy's fotostudio's in Basra en Bagdad, laten zien hoe Irakezen uit alle lagen van de samenleving zich de afgelopen 45 jaar bij feestelijke gelegenheden lieten portretteren, tegen de onzichtbare achtergrond van een door oorlog en dictatuur ontwrichte samenleving. 

Het Tropenmuseum kwam de collectie op het spoor door Al-Obeidy's zoon Zaid, die drie jaar geleden naar Nederland kwam voor asiel, met in zijn bagage tweehonderd negatieven uit de collectie van zijn vader. De foto's waren aanleiding voor de theatervoorstelling Foto Salon Bagdad (2011) van kunstenares Elina Cerpa. 

Door de jaren heen zien we hoe de door Al-Obeidy geportretteerde Irakezen steeds verder van de werkelijkheid verwijderd raken. Ze zijn weergegeven zoals ze zichzelf graag zien. Ook merken we dat vrouwen uit de publieke sfeer verdwijnen - op verzoek van de fotograaf zijn er geen recente foto's van vrouwen in de tentoonstelling opgenomen.

Fotostudio Bagdad, van 31/1 t/m 27/4

in de Parkzaal van het Tropenmuseum.

25-01-2014, Het Parool