Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

Profiel: Sunny Bergman

Wat is normaal? In haar nieuwe film en boek Sletvrees onderzocht documentairemaker Sunny Bergman ons verwrongen beeld van de vrouwelijke seksualiteit.

Zeg niet tegen Sunny Bergman (41) dat iets nu eenmaal zo is. Vastgeroeste ideeën, aannames en vooronderstellingen, culturele zelfingenomenheid en taboes, Bergman schopt er graag tegenaan, gedreven door wat ze zelf een combinatie van verontwaardiging en verwondering noemt. En de bijna kinderlijke wil om de wereld beter te begrijpen, waarbij ze haar persoonlijke twijfels en dilemma's als uitgangspunt neemt.

Met hoeveel mannen ze zelf naar bed is geweest? "34 of 35," antwoordt Sunny Bergman in de beginscène van haar nieuwe film Sletvrees, waarin ze ons dubbelzinnige denken over de vrouwelijke seksualiteit aan de kaak stelt. De vraag komt van een paar puberjongens die zich, liggend in een koepeltentje, door Bergman laten interviewen over seks. De reactie van de jongens laat zich raden: "Slet." 

Bergmans eerlijke antwoord is kenmerkend voor haar open, participerende manier van filmen. Vaak is ze zelf het onderwerp van haar documentaires, waarbij ze zichzelf aan allerlei confronterende en ronduit gênante situaties onderwerpt. Zo zien we haar in de geruchtmakende documentaire Beperkt houdbaar (2007) met haar benen wijd voor een plastisch chirurg in Los Angeles uitgelegd krijgen wat er allemaal aan haar verbouwd zou moeten worden voor een Playboy-waardige designerpoes, onderwijl de prijzen voor al dat moois scanderend. 

In de documentaireserie Sunny side of sex (2011), over seks in andere culturen, gaat ze op cursus bij een Oegandese sekstante die na een grondige inspectie van haar vagina concludeert dat haar schaamlippen verlengd dienen te worden voor optimaal seksueel genot. "Maar in mijn cultuur vinden ze dat lelijk," antwoordt Bergman. In 2012 wint ze de Dirk Scherpenzeelprijs voor de serie. 

Bergman wil niet scoren met andermans leed (mensen om haar heen suggereerden dat ze vrouwenbesnijdenis moest gaan filmen), maar juist het gênante bij zichzelf opzoeken en daarmee herkenning oproepen bij de kijker. Een beproefde methode, zo bleek bij Beperkt houdbaar. De film maakte een stortvloed aan reacties los, en Bergman werd prompt gebombardeerd tot het boegbeeld van de nieuwe feministische golf. 

"Dat vond ze wel lastig,' zegt haar vriendin en oud-collega Jorien van Nes. "Mensen gingen echt helemaal los, daar was ze niet op voorbereid. Het heeft haar werkwijze niet beïnvloed, maar ze heeft wel even een verdedigingsmechanisme moeten opbouwen." 

"Sunny stelt zich heel kwetsbaar op, brengt serieuze onderwerpen maar altijd op een grappige manier. Ze is iemand die heel goede vragen weet te stellen, ook aan zichzelf. Uiteindelijk weet ze altijd een nieuw licht op de zaak te werpen." 

Ook privé kunnen de vriendinnen 'eindeloos bomen', aldus Van Nes. Over Zwarte Piet bijvoorbeeld, waarover Bergman zich vorige week uitsprak tijdens de hoorzitting over de komende sinterklaasintocht. Het is een goed voorbeeld van de 'maatschappelijke denkfouten' die Bergman zo graag aan de orde stelt, ingegeven door haar persoonlijke leven. 

Het politiek idealisme van Bergman zat er al vroeg ingebakken. Ze werd opgevoed door een feministische moeder in een hippie-enclave in het Gooi. Thuis op de woonboot was geen tv, zorgde een windmolen voor elektriciteit en werd 's avonds muziek gemaakt bij een kampvuurtje. Het politiek bewustzijn kreeg ze van haar vader, die actief was in de CPN en haar meenam naar demonstraties. 

Na haar middelbare school en een korte carrière als model en actrice vertrok Bergman naar het land van haar moeder, Engeland, voor een bachelor filosofie en politicologie aan de universiteit van York. Dezelfde studie als die van haar moeder, overigens. Daarna begon ze met het maken van korte filmpjes als regisseur en programmamaker voor de VPRO. 

De kunst van het documentaire maken leerde Bergman van Frans Bromet, met wie ze in 1996 samenwerkte voor de reportageserie Veldpost. "Het was meteen duidelijk dat Sunny een groot talent was," zegt Bromet. "Ze kwam altijd met goed materiaal terug, uitzonderlijk voor iemand met weinig ervaring. Ze kiest thema's en onderwerpen die haar aan het hart liggen, en benadert die op een onverschrokken wijze, met een totale openheid." 

Bromet leerde Bergman op een natuurlijke manier te filmen: door zelf achter de camera te staan en zich te laten leiden door wat er voor de camera gebeurde, zonder de werkelijkheid mooier te willen maken. Een manier van filmen die goed bij haar past, zegt Bergman in een interview over Sunny side of sex. "Ik werk vanuit een inhoudelijk idee, niet vanuit een esthetisch beeld. Dat esthetische is ook niet mijn kracht. Misschien ben ik daar wel gewoon te letterlijk voor." 

"Het is altijd lachen met Sunny," zegt haar 'rechterhand' en vriendin Roos van Ees, die de research deed voor Sletvrees. "Maar je moet wel bereid zijn veel van jezelf te geven. Het zijn vaak persoonlijke onderwerpen en het tot stand komen daarvan vindt plaats door zelfreflectie. Ik denk dat Sunny na anderhalf jaar meer over mijn seksleven weet dan wie dan ook." Ongemakkelijk vindt ze dat niet. "Sunny stelt je wel op je gemak, ze is heel warm en familiair en geeft ook veel van zichzelf. Haar nieuwsgierigheid is oprecht, ze gaat mee in je denken en geeft voorbeelden uit haar eigen leven waar je dan weer op kunt reageren. Zo sta je niet alleen in je nakie." 

Toch koos Bergman bij het maken van Sletvrees ervoor zichzelf dit keer niet tot onderwerp te maken. Is ze voorzichtiger geworden na de harde reacties op Beperkt houdbaar? Van Ees: "Seks is iets heel persoonlijks, een nog kwetsbaarder onderwerp dan uiterlijk. Ze wilde vermijden dat mensen de film zouden diskwalificeren als haar eigen issues." 

Niettemin geeft ze zichzelf nog genoeg bloot tijdens de film en in het gelijknamige boek dat ze schreef over de totstandkoming van haar afgelopen drie documentaires over seks, uiterlijk en cultuur. Ook haar man David moet het ontgelden tijdens haar interview met John Gray, schrijver van Mannen komen van Mars, vrouwen van Venus. Wanneer die begint over de volgens hem gemankeerde seksdrive van de hedendaagse zorgende man, werpt een geërgerde Bergman, die thuis de kostwinner is, David in de strijd. "Met die ochtenderectie zit het prima." 

 
22-10-2013, Het Parool