Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

Zwendel met chemisch afval in bunkerolie

ROTTERDAM | Malafide handelaren voegen op grote schaal chemisch afval toe aan brandstoffen voor zeeschepen (bunkerolie) en landbouwvoertuigen. De zwendel is veel groter dan werd aangenomen, blijkt uit onderzoek dat vandaag wordt gepresenteerd aan de Politieacademie. 

In de brandstof voor schepen zijn gevaarlijke en kankerverwekkende stoffen als kwik, fenol, styreen, chloor en dioxines aangetroffen. De stoffen komen in de lucht door de verbranding in scheepsmotoren. Ook wordt de brandstof gebruikt in de glastuinbouw.

Het gaat om afvalstoffen die volgens strenge regels moeten worden verwerkt door gecertificeerde bedrijven. Die zouden ze chemisch moeten scheiden, onder speciale omstandigheden verbranden of afgesloten opslaan en bewaren.

De Tilburgse hoogleraar criminologie Toine Spapens noemt de afvalzwendel `een van de grootste problemen op milieugebied'. ,,Het gaat alleen om geld verdienen.'' In voorzichtige schattingen lopen de winsten op tot 480 miljoen euro. ,,De schade die ze aanrichten bij mensen en natuur interesseert ze totaal niet.'' Vandaag presenteert hij het onderzoek `Vuile olie' van het lectoraat milieucriminaliteit.

Spapens en zijn collega-onderzoekers putten onder meer uit opsporingsdossiers van strafzaken tegen sjoemelende oliehandelaren, brandstofproducenten en afvalverwerkers. Een deel van deze zaken moet nog voorkomen. In de afgelopen 5 jaar heeft de helft van de 66 Nederlandse verwerkers en inzamelaars van afvalolie te maken gehad met opsporingsonderzoeken en strafrechtelijke en bestuurlijke handhavingsmaatregelen. Tegen zestien bedrijven is de politie een strafzaak begonnen. ,,Een onrustbarend hoog aantal, zeker gezien de korte periode,'' vindt Spapens.

De meeste strafzaken die hij bestudeerde, draaien om vervuilde scheepsbrandstof, met de zaak tegen oliehandelaar Trafigura, bekend van het milieuschandaal met het gifschip Probo Koala, als geruchtmakendste voorbeeld.

In de zestien zaken die de afgelopen jaren zijn begonnen, heeft er naast `Probo Koala' nog een geresulteerd in een veroordeling: een boete van 5000 euro. In twee gevallen kwam het tot een schikking en moest een verdacht bedrijf 50.000 euro betalen. De meeste zaken lopen nog. Ze zijn onder meer begonnen na de eerste actie `Waakzaam' in 2011, waarbij de politie onaangekondigd tankschepen controleerde in de Zeeuwse Kreekraksluizen op de vaarroute tussen Rotterdam en Antwerpen. Bij 21 van de 28 binnenvaartschepen bleek iets mis te zijn met de vervoerde lading scheepsbrandstof.

Malafide brandstofhandelaren gebruiken graag goedkoop chemisch afval om de stroperige stookolie vloeibaarder of brandbaarder te maken in plaats van duurdere, normale mengmiddelen voor het `op specificatie brengen' van de scheeps- en landbouwbrandstof. De handelaren vergroten op deze manier hun winst.

De verleiding te frauderen is groot, zegt de Tilburgse hoogleraar. De winst is fors en de pakkans klein, ook omdat er nagenoeg geen regels bestaan. Dat maakt opsporing en aanpak via afvalwetgeving lastig, zo verklaart hij de lange procedures.

Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) maakt zich zorgen over de risico's voor werknemers op de schepen en de blootstelling van burgers aan de schadelijke stoffen. ,,Er zitten zaken in die er helemaal niet in horen,'' zegt RIVM-zegsman Harald Wychel. De risico's van bijmenging van chemisch afval in brandstof zijn echter nooit in kaart gebracht omdat dit volgens het RIVM `praktisch onmogelijk' is.

De `normale uitstoot` van scheepsbrandstof is volgens wetenschappers verantwoordelijk voor zestigduizend doden per jaar, wereldwijd maar geconcentreerd in kustgebieden en havens. Hoeveel doden daarbij opgeteld moeten worden door toedoen van gifmengers, durft het RIVM niet te zeggen. Ook instituten als TNO zeggen geen uitspraken te kunnen doen, omdat er totaal geen zicht is op wat en hoeveel er wordt bijgemengd.

Er wordt gewerkt aan het schoner maken van stookolie, reageert directeur Erik de Vries van NOVE, de brancheorganisatie van brandstofhandelaren. ,,De discussie is logisch. Nadat het lood uit benzine is gehaald, zijn ook strengere eisen gesteld aan de brandstof in de binnenvaart en nu is de stookolie aan de beurt.''

Bunkerhavens 

Hij benadrukt dat de eisen internationaal moeten worden vastgesteld. ,,Als we alleen in Nederland restricties opleggen aan stookolie, zal de handel uitwijken naar Antwerpen en Hamburg.''

De Rotterdamse haven is nu een van de grootste bunkerhavens ter wereld. Jaarlijks wordt er 13 miljoen ton stookolie overgeslagen, waarmee zo'n 6 miljard euro wordt omgezet.

De Vries vermoedt dat het nog 10 tot 15 jaar duurt voor de internationale regelgeving zover is. ,,Het kost tijd, maar het is niet zo dat we niet willen. De bulk van de handelaren doet zijn werk gewoon netjes en wil een betrouwbare leverancier zijn. De handelaren die de fout in gaan moet je aanpakken.''

De SP pleit voor strengere wetten, maar de politiek zegt in navolging van NOVE niet te willen vooruitlopen op internationale regelgeving. Spapens: ,,Economische belangen wegen blijkbaar zwaarder dan het milieu.''

Bij een omzet van 74 miljard maakt een boete niet uit

Hoogleraar criminologie Toine Spapens ziet de aanpak van de afvalfraude via het strafrecht niet tot gedragsverandering bij de branche leiden. ,,De boetes zijn zo laag in Nederland, daar laten zulke bedrijven zich echt niet door weerhouden. Celstraffen voor directieleden komen bijna nooit voor.''

Hij noemt Trafigura, dat een geldstraf van 1 miljoen euro kreeg omdat het niet eerlijk was over de lading van de Probo Koala. Die giftige lading is later in 2006 gedumpt in Ivoorkust. Volgens de gezondheidsdienst van het Afrikaanse land gingen 26.000 mensen naar het ziekenhuis. Er is melding gemaakt van tien doden. ,,Trafigura heeft een omzet van 74 miljard, die zijn echt niet onder de indruk van een miljoen meer of minder. Alleen al aan juristen en eigen onderzoeken in deze zaak heeft het bedrijf waarschijnlijk al veel meer uitgegeven.''

Anders dan in de drugscriminaliteit, zijn hier onderwereld en bovenwereld vaak met elkaar verweven, stelt Spapens. ,,Het zijn legale bedrijven. Niet zelden zijn toezichthouders bereid mee te denken met bedrijven waar overtredingen zijn geconstateerd. Ze gunnen bedrijven de tijd om de boel weer op orde te krijgen. Situaties kunnen zo jaren voortduren.

Pompen kunnen niet tegen vervuilde olie

Spapens en zijn collega-onderzoekers stuitten niet alleen op dossiers over vervuilde scheepsbrandstof, maar ook op stukken die melding maakten van vastgelopen pompen van een poldergemaal in Nederland door vuile gasolie, zaken die wellicht nog directere gevolgen voor de Nederlandse volksgezondheid zouden kunnen hebben.

In de politiedossiers wordt ook melding gemaakt van verkoop van vuile olie aan glastuinders. Onder meer de Amsterdamse afvalverwerker APS, (dat inmiddels MAIN heet), is verdacht van het leveren van vervuilde stookolie aan tuinders. In de vuile brandstof bleek spoelolie te zitten, een goedje waarmee motoren worden schoongemaakt.

Tuinderskoepel LTO Glaskracht zegt echter nog nooit meldingen te hebben gehad van tuinders met vastgelopen motoren, wat zou kunnen wijzen op vervuilde olie. ,,Het merendeel van de kassen draait op gas, slechts een enkeling verwarmt nog met gasolie, zegt milieuman Guus Meis van LTO. ,,Dan gaat het vooral om kassen die niet het hele jaar warm gestookt hoeven te worden.''

De meeste waterschappen zeggen Europese kwaliteitseisen te stellen aan hun brandstof voor poldergemalen en pompen. In de contracten met leveranciers zijn die vastgelegd.

Door Ynske Boersma en Leon van Heel

Foto: Alf van Beem (Wikimedia Commons)

04-10-2013, AD