Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

Groen van geluk

Mijn hoofd gloeit en ik voel me wegzakken in een roes. Ik tel van één tot tien, telkens weer. Bang om te worden overvallen door het onbekende. Naast me duikt een meisje voorover. Ze begint onbedaarlijk te beven en huilt zachtjes. Ik staar naar de overkant, waar gezichten groen verkleuren. Niet spreekwoordelijk, maar echt. Of hallucineer ik nu?

We zijn bij een eredienst van de Amsterdamse afdeling van de Santo Daimebeweging, in de Maarten Lutherkerk in de Rivierenbuurt. Bij het sacrament van deze van oorsprong Braziliaanse kerk wordt een plantenbrouwsel gebruikt: daime, een hallucinogene oerdrug afkomstig uit het Amazonewoud. 

Daime staat beter bekend onder de indiaanse naam ayahuasca. Naar verluidt gebruiken de indianen het spul al duizenden jaren voor sjamanistische en therapeutische rituelen. Liaan van de ziel betekent ayahuasca in het Quechua, verwijzend naar de onverwerkte emoties die de ayahuasca naar boven kan halen tijdens de trip. 

Ayahuasca is een thee, getrokken van de blaadjes van de struik rainha en de fijngestampte liaan jagube. Behalve de hallucinogene stof DMT bevat ayahuasca ook zogeheten MAO-remmers, die delen van het afweersysteem uitschakelen en daardoor het effect van de DMT versterken. 

De Santo Daimekerk werd in de jaren twintig van de vorige eeuw opgericht door de Braziliaanse rubbertapper Raimundo Irineu Serra. Het verhaal gaat dat hij na een acht dagen durende ayahuascatrip in het regenwoud een visioen kreeg van de heilige maagd Maria, die hem opdroeg een kerkorde rond het geestverruimende goedje te stichten. Hij doopte het daime: Portugees voor 'geef mij'. 

De Santo Daimereligie is een vreemde melting pot van rooms-katholieke gebruiken en Afrikaanse en indiaanse tradities. De rituelen draaien om het drinken van daime en het zingen van Portugese hymnen. Toen Mestre Irineu in 1971 stierf, had hij ruim honderd van deze eenvoudige liederen doorgekregen van de maagd Maria en de daime. Deze hymnen zijn verzameld in een groen boekje dat ze het Derde Testament noemen. Voor de erediensten, werken genoemd, houdt de kerk zich aan de roomse kalender. 

Sinds de jaren negentig verspreidde de beweging zich ook over de rest van de wereld, waaronder Nederland. Behalve in Amsterdam (125 leden) is er ook een vestiging in Den Haag. De kerkgemeenschap, met een vaste kern van een paar honderd ingewijden, was lang omstreden. In 1999 deed de Amsterdamse politie een inval tijdens een eredienst en arresteerde twee kerkleiders op verdenking van het overtreden van de Opiumwet. Maar dankzij een beroep op de vrijheid van godsdienst kreeg de Daimekerk twee jaar later toch toestemming om ayahuasca te gebruiken bij de rituelen. 

Tegen half acht vult de kerkzaal zich met discipelen die elkaar uitgelaten omhelzen. Alle nieuwkomers zijn gekleed in het wit, de ingewijde mannen en vrouwen zijn te herkennen aan respectievelijk donkerblauwe broeken en dito plissé rokken. Het werk van vandaag is een zogeheten concentratie. Behalve het gebruikelijke liederen zingen en daime drinken staat daarom ook een stiltemeditatie op het zes uur durende programma. 

Vanavond zijn er ongeveer vijftien nieuwelingen. Uitzonderlijk veel, vertrouwt een vrouw van de organisatie ons later toe. Vriendin Vanessa en ik melden ons bij de inschrijftafel. Na het betalen van veertig euro krijgen we een formulier in onze handen gedrukt waarop we invullen psychisch oké te zijn en geen alcohol te hebben gedronken in de afgelopen dagen. Ook adviseert de kerk drie dagen voor en na de dienst geen seks te hebben. 

Hierna volgt een korte introductie over wat ons te wachten staat. "We gaan daime drinken!" zegt onze instructrice, terwijl ze een weids gebaar maakt. Ze geeft een korte uitleg, zonder zich te wagen aan aardse termen als drugs of hallucineren: wij gaan een spirituele reis maken naar de diepere lagen van onszelf, de wereld en de kosmos. 

De reis is bovenal een persoonlijke ervaring, benadrukt ze. "Concentreer je op jezelf; niet op de mensen om je heen. Alleen zo kan de daime zijn werk doen." Dan de bijwerkingen. "Omdat de daime blokkades opruimt in je lichaam, kan het zijn dat je moet overgeven, of naar de wc moet." 

Ook kunnen er allerlei angsten bovenkomen tijdens de trip. "Het is niet altijd leuk wat je tegenkomt, maar uiteindelijk is het goed." En ten slotte: "Neem wat er ook gebeurt ook het tweede glas daime. Daar zijn we hier tenslotte voor." 

Nog een paar regels. Voortijdig weggaan is verboden. Net als het kruisen van armen of benen, want alleen met een open houding kunnen lichaam en geest optimaal gezuiverd worden. Overgeven dient te gebeuren aan de zijkanten van de zaal, waar om de paar stoelen kotsemmertjes staan opgesteld. 

In een omslachtige stoelendans (mannen en vrouwen gescheiden en op volgorde van lengte) krijgen we twee plekken op de achterste rij aangewezen. De stoelen zijn opgesteld in concentrische cirkels rondom een stervormige tafel met daarop kaarsen, een kruis en foto's van heiligen. "Dat is waar het allemaal gaat gebeuren," zegt de vrouw naast ons, wijzend naar de tafel. 

'Een medicijn van de ziel' noemt een 32-jarige vrouw het plantenbitter. Ze komt al vijf jaar naar de diensten en beschouwt de kerk als haar redding. "Het ging vijf jaar geleden heel erg slecht met mij. Dus toen ik hoorde over daime, dacht ik: dat kan ik er ook nog wel bij hebben." De ayahuasca confronteert haar in de diepere lagen van haar bewustzijn met de dingen die haar dwarszitten, verklaart ze. "Ik kom daar dingen tegen die ik eigenlijk niet wil zien." Wat die dingen zijn, wil ze liever niet vertellen. 

De kerkgangers zien er, nou ja, normaal uit. Er zijn zo'n honderd volgelingen afgekomen op de dienst van vanavond, van jong tot heel oud, en van onopvallende types tot verstokte new age-hippies en yuppen. De regie is in handen van een aantal oudere vrouwen, die eruit zien alsof ze zo uit een boek van Roald Dahl zijn weggelopen. 

De dienst begint met het zingen van wat hymnen en katholieke gebeden. Dan mogen we in de rij voor ons eerste shotje high tea, geserveerd in een duralex borrelglaasje. Op het altaar staan twee grote karaffen met een donkerbruine troebele vloeistof. Daaromheen branden een paar kaarsen en prijkt een foto van de eerdergenoemde Mestre Irineu. 

Opeens voel ik hoe mijn hart tekeer gaat. Ik ben doodsbenauwd. Wat als ik een bad trip krijg? Maar er is geen weg meer terug. Ik haal een paar keer diep adem en sla dan een half glaasje van de bittere bruine prut achterover. 

Weer terug in de cirkel sluit ik mijn ogen, in een poging de wereld om me heen buiten te sluiten. Mijn maag rommelt onheilspellend, en ik word overvallen door een intense vermoeidheid. Een gaap is niet te onderdrukken.

Maar verder gebeurt er niet echt veel. Ook niet wanneer het gezang ophoudt en de lichten uitgaan voor de meditatie. Wel voel ik me beetje high, als na een joint. Ik doe mijn ogen weer open, en kijk om me heen. De één kijkt gelukzalig omhoog, bij de ander stromen de tranen over de wangen. Sommigen lijken in slaap te zijn gevallen.

Na zo'n anderhalf uur schuifelen de discipelen naar voren voor hun tweede dosis daime. Complementair is het 'consacreren van de heilige maagd Maria,' oftewel pure wiet. Een helper deelt joints rond, waarna overal rookpluimen opstijgen in de zaal. Hier en daar slaat iemand een kruis alvorens een ferme trek te nemen. 

De consecratie van Santa Maria komt hard aan bij de trippende kerkgangers. Er klinkt een doffe klap van een man die met stoel en al achterover kukelt. De groene gezichten gaan één voor één over hun nek. Anderen spurten met vertrokken gezichten en rommelende darmen naar de wc. 

De fiscals, de ingewijden die bij toerbeurt toezicht houden, lopen rond met glaasjes water, rollen keukenpapier en schone emmers. Her en der worden mensen neergevlijd op matrasjes, waar ze in foetushouding de dienst voortzetten. 

Ondertussen gaat het gezang, begeleid door gitaren, een dwarsfluit en sambaballen, onverminderd verder. De vrolijke, maar eentonige muziek dient als houvast en leidraad tijdens de trip, zal één van de ingewijden ons later uitleggen. 

Onze buurvrouw zingt vol overgave mee, haar hand verwrongen in een soort klauw. Ik probeer me te concentreren, klaar voor een ontmoeting met mijn demonen. Maar hoewel mijn roes ditmaal dieper is dan na de eerste serving, blijft het verwachte visueel spektakel uit. Het voelt als een anticlimax. 

Naast me zie ik Vanessa aandachtig haar vingertoppen bestuderen, als in trance. Bij haar heeft de daime wel het beloofde geestverruimende effect, zo zal achteraf blijken.

Vrolijk konijntje

"Het was na de tweede dosis. Ik verzette me nog steeds, want ik was misselijk. Toen deed ik mijn ogen dicht, en luisterde naar de muziek. Het was een snelle hymne. Opeens zag ik een loopje naar beneden veranderen in een watervalletje, dat op het einde weer veranderde in een heel vrolijk konijntje. Ook nam de muziek psychedelische vormen aan, als een soort van kleurige draaiende kurkentrekkers." 

"Maar ik had al die tijd wel het gevoel dat ik het kon sturen. Ik had niet het idee dat ik me erin zou verliezen en als ik mijn ogen opendeed, was het weg. Al met al duurde het hooguit tien minuten." 

Tegen half twee in de ochtend is het werk ten einde. Na een applaus beginnen de volgelingen elkaar wederom uitgebreid te omhelzen. Hoewel eenieder de 'reis' alleen heeft gemaakt, heerst nu een gevoel van harmonie en geborgenheid. Ook wij worden aan de borst gedrukt en bedankt, en uitgenodigd om nog eens terug te komen. 

Bij de vraag of ik weer terug op aarde ben, moet ik helaas bekennen die nooit verlaten te hebben. Een kwestie van controle, aldus een zakenman die sinds drie jaar wekelijks meedoet aan de rituelen. 

"Ik geloof niet, ik weet," antwoordt hij op de vraag of hij gelovig is. De daime maakte hem duidelijk dat er meer is. Zo ziet hij vaak tijdens de trip lichtstralen de hemel ingaan vanaf de ster, het epicentrum tijdens de werken. Ook andere ingewijden zeggen eenzelfde visioen te hebben ervaren na het drinken van daime. 

Volgende keer beter, bezweert hij mij. "Hoe vaker je het neemt, hoe gevoeliger je ervoor wordt." 

Ik moet leren om me open te stellen voor de werking van de heilige drank. Hij besluit met een wijsheid: "De beste vorm van controle is dat je die ook kunt verliezen wanneer je dat wil."

'Ik sta nu anders in het leven'

Drugsonderzoeker en schrijver Arno Adelaars dronk tussen 1995 en 2011 zo'n vijftig keer mee met de Daimekerk en schreef een boek over ayahuasca. Wat maakt deze drug volgens hem zo bijzonder? 

"Ten eerste ben ik van mening dat ayahuasca geen drug is, maar een medicijn. Aya­huasca bestaat uit twee planten, die elkaars werking versterken. De liaan zorgt ervoor dat bepaalde stoffen in je lichaam, zoals serotonine, niet meer worden afgebroken. Dat in combinatie met de DMT uit de andere plant, is een typisch voorbeeld van synergie, van 1+1=3. 

Het drinken van ayahuasca is een heel persoonlijke ontmoeting tussen jou en de planten. Het klinkt vreemd, maar de planten willen communiceren met jou, je iets laten zien. Waar gaat het nou eigenlijk om in ons leven? Wat is echt belangrijk? Het geeft je de mogelijkheid om heel diep bij jezelf naar binnen te kijken. Bij andere hallucinerende stoffen, zoals paddo's, is het juist meer alsof je naar buiten kijkt. 

Mensen zijn gewoontedieren, willen alles altijd maar hetzelfde blijven doen. Maar dat kan ook tegen je werken. Vaak is er iets rots gebeurd waar je lange tijd niet naar wilde kijken. Dat gaat net zolang goed tot er iets begint te wrikken. De ayahuasca kan dan zeggen: dit hoort bij jou, kijk ernaar. 

Zo helpt de ayahuasca je bij het helingsproces. Maar na ongeveer honderd keer krijg je geen nieuwe inzichten meer. Daarna gaat het erom of je er iets mee doet. Ja, dat is een stuk moeilijker. 

Ik ben ook anders in het leven gaan staan door de ayahuasca. Zachter, positiever. En ik houd mezelf niet meer voor de gek. Als ik in de spiegel kijk, kan ik mezelf recht aankijken. Dat is waar het mij om gaat. 

Of er ook gevaren zijn? Voor mensen met een zware psychiatrische aandoening is het een no-go. Maar het wordt al minstens een paar eeuwen gebruikt, en daarvan zijn geen sterfgevallen bekend. Het gebeurt wel dat mensen de weg kwijtraken tijdens de ceremonie. Daarom valt of staat ayahuasca bij hoe je wordt begeleid."

 
12-07-2013, Het Parool