Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

De eerlijke smartphone komt eraan

Mineralen uit conflictmijnen, kinderarbeid en een groeiende berg 'e-waste'; de smartphone leidt tot veel ellende. Uit Amsterdam komt een verantwoord alternatief, de Fairphone. De voorverkoop begint deze week.

Bas van Abel (35) is één van die zeldzame figuren die geen mobiele telefoon heeft. "Niet uit principe hoor," zegt hij er snel achteraan. "Ik zou zo'n ding maar verliezen." 

Toch weet Van Abel vermoedelijk meer over smartphones dan menig topman van Apple of Samsung. Hij en zijn zevenkoppige team van Waag Society in Amsterdam ontwikkelden de eerste duurzame en eerlijk geproduceerde smartphone ter wereld: de Fairphone. 

De telefoon gaat 325 euro kosten en is volgens Van Abel vergelijkbaar met een reguliere smartphone van diezelfde prijs. KPN heeft reeds toegezegd de 'schone' telefoon in zijn portfolio op te nemen, met een aantal andere providers is Fairphone in onderhandeling. 

De voorverkoop begint volgende week. Meer dan twaalfduizend mensen hebben ingetekend voor de telefoon, die in het najaar geleverd zal worden. 

Maar wat is er eigenlijk zo fout aan de bestaande telefoons? Veel dus. De ellende begint al bij de grondstoffen die onze smartphones zo slim maken. Mineralen als tin en kobalt en edelmetalen worden veelal onder belabberde arbeidsomstandigheden gewonnen en dragen bij aan de instandhouding van gewapende conflicten, met name in Congo. 

Ook in de fabrieken is van alles mis. Zo kreeg vooral Apple de afgelopen jaren veel kritiek over zich heen vanwege de dramatische arbeidsomstandigheden in de Foxconnfabrieken in China, waar niet alleen slechtbetaalde arbeiders werkweken van tachtig uur draaiden, maar ook minderjarigen de nieuwste iPads en iPhones in elkaar bleken te knutselen. 

Een ander probleem is de 'e-waste', ofwel de afvalberg van niet-recyclebare afgedankte telefoons die vaak in ontwikkelingslanden gedumpt worden, met de nodige milieuvervuiling tot gevolg. Het systeem van providers dat bij elke abonnementsverlenging een 'gratis' telefoon wordt aangeboden, helpt daar niet echt bij. 

Het verhaal van Fairphone begon drie jaar geleden bij Waag Society als een 'campagne voor bewustwording' rond misstanden in de telefoonindustrie. Van Abel: "Toen bedachten we dat een campagne weinig zin had zolang er geen alternatief was. Dus waarom maken we die telefoon niet zelf?" 

Dat klinkt vele malen simpeler dan het is. "De telefoon is onderdeel van een enorm complex economisch systeem," zegt Van Abel. "Je hebt te maken met de grootste bedrijven ter wereld, met regeringen die hun zaken niet op orde hebben, landen waar oorlog woedt. En over wat wij hier eerlijk vinden, hebben ze in China weer heel andere ideeën. " 

Een verziekt economisch systeem, vindt Van Abel. "We zijn zo vervreemd van onze producten dat niemand nog enig besef heeft wat er bij komt kijken om zo'n ding te maken." 

Zelfs fabrikanten weten veelal nauwelijks hoe hun toestellen tot stand komen, aldus Van Abel. "De productieketen is door principes van arbeidsdeling en winstmaximalisatie zo versplinterd geraakt dat niemand meer weet waar de grondstoffen precies vandaan komen, of wat gaande is in de fabrieken." 

De mensen achter Fairphone hebben elke schakel in de productieketen ontrafeld. Zo zat Van Abel naar eigen zeggen 'bovenop de mijn in Congo' om voor elkaar te krijgen dat er geen 'bloedmineralen' zouden worden ingekocht. "We weten precies welke mineralen er in onze telefoon zitten, wie ze uit de grond haalt, en dat er wordt gewerkt aan verbeterde arbeidsomstandigheden voor de mijnwerkers." 

Ook is hij net terug uit China, waar hij een staatsbedrijf bereid vond de eerste tienduizend Fairphones in productie te nemen. Het bleek een taaie opgave een fabriek te vinden waar de telefoons onder acceptabele arbeidsomstandigheden in elkaar gezet konden worden. 

Helemaal schoon is de Fairphone nog niet. Van Abel: "Het zou naïef zijn te denken dat we meteen een honderd procent eerlijke telefoon kunnen maken. Daarvoor zouden we eerst wereldvrede moeten stichten." 

Dat is ook niet erg. "De telefoon is geen doel op zich, maar het begin van een beweging om meer transparantie te brengen in de productieketen en de discussie aan te zwengelen over ons losgeslagen economisch systeem. Als dat lukt, denk ik dat we ook andere bedrijven kunnen inspireren het anders te doen." 

Dat klinkt allemaal mooi, maar uiteindelijk moet de Fairphone wel verkocht worden. De voorverkoop is tegelijkertijd een vorm van crowdfunding, legt Van Abel uit. Als vijfduizend van de twaalfduizend intekenaars hun telefoons hebben betaald, kan de productie worden gestart.

11-05-2013, Het Parool