Ynske schrijft

Ynske Boersma +31645192530

blancodesign

Tegendraads duo in modefotografie

Het onderstaande verhaal bevat alle clichés van een Hollywoodfilm. Kort samengevat: jong en onervaren fotografenstel vertrekt naar de Big Apple, keert na talloze afwijzingen ontgoocheld terug en schopt het dan alsnog tot de wereldtop der modefotografen. En oh ja, ze zijn ook al meer dan twintig jaar elkaars geliefden.

Inez van Lamsweerde en Vinoodh Matadin heten onze hoofdpersonen. Het portfolio van dit Amsterdamse fotografenduo wekt ontzag, zowel in omvang als in verscheidenheid. De lijst aan prestigieuze modehuizen en toonaangevende modebladen is te lang om op te noemen. Denk Vogue, Jean Paul Gaultier en The New York Times. 'Ze hebben een oog voor wat iemand mooi maakt,' schreef die laatste.

Hun laatste wapenfeit is de zomercampagne die ze fotografeerden voor H&M, met in de hoofdrol Beyoncé. De eerste foto werd vorige week donderdag de wereld in getwitterd door het fotografenstel: 'Our first image of the Beyond Beyoncé for H&M. Getting sexier as the images come out. Kisses IV.' 

We zien een foto van de wereldster, liggend op haar zij op een strandbedje, met tegen de achtergrond het witte zand van de Bahama's. Slechts gekleed in hotpants en een onschuldig doch weinig verhullend wit bloesje, met aan haar voeten een paar naaldhakken, blikt ze wulps de lens in. Veel sexyer kan het niet worden. 

Van Lamsweerde (1963) en Matadin (1961), beiden geboren en getogen Amsterdammers, leerden elkaar halverwege de jaren tachtig kennen op de modeacademie. 

Van Lamsweerde stapte over naar de Rietveld, waar ze zich toelegde op fotografie; Matadin begon zijn eigen modemerk, Lawina. Hij vroeg Van Lamsweerde de fotografie voor hem te doen en zo was hun samenwerking geboren. 

Hoewel Matadin zegt al vanaf het begin verliefd te zijn geweest op Van Lamsweerde, zou het nog zes jaar duren voordat ze ook de rest van hun leven zouden delen. Matadin: "We zijn eerst even goed uitgeraasd." 

In 1991 stopte Matadin met zijn modemerk en begon hij fulltime te werken met Van Lamsweerde, aanvankelijk als haar stylist. Het tweetal vertrok naar New York om daar zijn geluk te beproeven als artists in residence. Een jaar lang leurden ze met portfolio's, vergeefs. Een eenzame en confronterende tijd, volgens Van Lamsweerde. 

Terug in Amsterdam begonnen ze te fotograferen voor het toen nieuwe tijdschrift Blvd.: sterk geretoucheerde, hoogglansbeelden van sexy supervrouwen tegen surrealistische achtergronden, zoals een raketlancering. Het digitaal bewerken van foto's gold toen nog als baanbrekend en controversieel, net als de beelden vol dubbelzinnigheden en uitvergrotingen van de werkelijkheid die het opleverde. 

De publicatie van één van die series, For your pleasure, in het Britse blad The face, zou hun doorbraak betekenen. Opeens stonden de bekende modehuizen en glossy's in de rij voor het werk van Van Lamsweerde en Matadin. Maar in eigen land bleef het stil, reden om in 1995 voorgoed naar New York te verhuizen. In 2000 gaven ze elkaar het jawoord, drie jaar later werd hun zoon geboren: Charles Star Matadin. 

Het werk van Van Lamsweerde en Matadin staat te boek als tegendraads. Fotoshoppen deden ze al voordat dat überhaupt een werkwoord was. In Thank you thighmaster (1993) zien we vrouwen als barbiepoppen, perfect gevormde lichamen zonder geslachtskenmerken, blik op oneindig. Het was hun vorm van kritiek op de maakbaarheid van de Amerikaanse samenleving, juist door die werkelijkheid zwaar aan te dikken. 

Nu, twintig jaar later, is hun werk weliswaar minder radicaal, maar het vervreemdende is gebleven. 

Neem de portretten die ze schoten voor The New York Times. We zien Natalie Portman in een oude capuchontrui, met op haar hoofd een bevoogdende mannenhand. Een nauwelijks herkenbare Clint Eastwood, gehuld in rook. En Michael Douglas, die aanstalten maakt om een trekje te nemen van een boeketje veldbloemetjes. 

Toch is hun werk onmiskenbaar Inez & Vinoodh gebleven, zegt Marcel Musters, oprichter en acteur van het Amsterdamse theatergezelschap Mugmetdegoudentand, en al zo'n 25 jaar bevriend met het stel. "In techniek zijn hun foto's altijd perfect, maar wat ze fotograferen, benadrukt juist de schoonheid van de imperfectie. Hun foto's zijn net een puzzel, ze laten ook de andere kant van iemand zien." 

"Ze bevragen vaststaande dingen als identiteit, dat maakt ze controversieel," zegt Marcel Feil. In 2010 was hij curator bij de overzichtstentoonstelling van Van Lamsweerde en Matadin in Foam, Pretty much everything. 

Feil: "Eigenlijk zijn ze geen echte modefotografen, maar gebruiken ze de mode om hun artistieke ideeën naar voren te brengen. Ze balanceren voortdurend op het slappe koord tussen mode en kunst. Het vertrouwde durven te verlaten, dat is hun grote kracht." 

Martien Mellema, fashiondirector van Vogue in Nederland, ziet dat echter anders. "Je voelt hun liefde en passie voor mode als je naar hun foto's kijkt. Maar ook hun liefde voor de vrouw laten ze zien: het is geen anoniem poppetje. Er is een band met degene die voor de camera staat. Dat krijgen ze goed voor elkaar door met zijn tweeën te werken." 

In interviews is het Van Lamsweerde die het woord doet. Matadin lijkt minder op zijn gemak wanneer de camera nu eens op hem gericht is. Liever luistert hij naar wat zijn wederhelft te zeggen heeft, haar aanvullend waar dat nodig is. Deze rolverdeling is ook terug te zien in hun werkwijze. Van Lamsweerde staat achter de camera, Matadin trippelt eromheen met een kleinere camera, zich bedienend van het onbewaakte ogenblik. 

"Inez regisseert de sessie, waardoor ik vrij rond kan lopen," zegt Matadin. "Op mij wordt niet gelet." 

Deze verrassingsstrategie bleek dé manier te zijn om bijvoorbeeld een doorgewinterd acteur als Tom Cruise op een andere, intiemere manier vast te leggen. 

Behalve hun fotografie voor alle groten der aarde en hun vrije werk, doen Van Lamsweerde en Matadin al ruim 25 jaar de huisfotografie van Mugmetdegoudentand. "Het zijn genereuze mensen," zegt Musters. "Ze zijn zo druk, maar ze vinden gewoon dat ze dit moeten doen. Voor niets, want voor een klein gezelschap als De Mug zijn ze natuurlijk onbetaalbaar." 

Maar het zijn ook heel creatieve en toegewijde mensen, aldus Musters. "Als Inez je fotografeert, is er een sterk lijntje tussen jou en haar. Op de set creëren ze een open, relaxte sfeer waarin van alles kan gebeuren. Heel intuïtief. Ondanks de megabudgetten waar ze mee werken, zijn ze dicht bij zichzelf gebleven."

26-03-2012, Het Parool